Odziv građana na skrining program za rano otkrivanje raka debelog crijeva znatno je veći u odnosu na prethodne godine, ali je i dalje ispod željenog nivoa, kazali su iz Instituta za javno zdravlje (IJZ), poručujući da pravovremena dijagnoza značajno povećava šanse za potpuno izlječenje.
„Razlozi su različiti, od nedovoljne informisanosti građana, straha od pregleda i dijagnoze, pa do organizacionih izazova u sistemu. Upravo zato kontinuirano radimo na kampanjama podizanja svijesti o značaju preventivnih pregleda i ranog otkrivanja bolesti“, dodali su iz Instituta.
Oni su kazali da se u najvećem broju slučajeva skriningom otkrivaju premaligne promjene – polipi i adenomi, koji se mogu ukloniti prije nego što prerastu u karcinom.
Iz IJZ-a su rekli da je rak debelog crijeva jedna od rijetkih malignih bolesti koja se može spriječiti ili otkriti u veoma ranoj fazi, kada je liječenje mnogo uspješnije.
„Skrining testovi su jednostavni i bezbolni, a mogu spasiti život. Zato je važno da se građani, posebno oni stariji od 50 godina, odazovu pozivima na skrining i redovno obavljaju preventivne preglede“, kazali su iz IJZ-a u intervjuu Agenciji MINA.
Konačni zbirni podaci za 2024. i prošlu godinu, nakon završene analize i objedinjavanja podataka, pokazuju da je zahvaljujući učešću u organizovanom skrining programu raka debelog crijeva u Crnoj Gori otkriveno 119 premalignih lezija i 16 karcinoma kod osoba koje nijesu imale simptome bolesti, naveli su iz IJZ.
Tokom ove godine, za prva dva mjeseca sprovođenja programa, otkriveno osam premalignih lezija i jedan karcinom kod osoba bez simptoma raka debelog crijeva.
Upitani kakvi su trendovi u obolijevanju u Crnoj Gori i da li broj slučajeva raka debelog crijeva raste, opada ili stagnira u posljednjih pet godina, iz Instituta su kazali da oni u velikoj mjeri prate globalne i evropske trendove.
„U zemljama sa razvijenim skrining programima bilježi se pad smrtnosti, jer se bolest otkriva u ranoj fazi, što ukazuje na potrebu jačanja preventivnih aktivnosti i većeg obuhvata skriningom. Stručnjaci naglašavaju da se prednosti skrining programa u smanjenju smrtnosti najčešće vide tek nakon dužeg perioda njegove kontinuirane primjene”.
Govoreći o najvažnijim faktorima rizika za nastanak raka debelog crijeva, oni su kazali da nakon 50. godine života značajno raste rizik, kao i da veći rizik imaju osobe čiji su bliski srodnici imali tu bolest ili polipe.
U faktore rizika spadaju i polipi, ishrana bogata prerađenim mesom, a siromašna vlaknima, voćem i povrćem, nedovoljna fizička aktivnost, prekomjerna tjelesna težina i gojaznost, pušenje, konzumacija alkohola, ali i hronične upalne bolesti crijeva, kao što su ulcerozni kolitis i Kronova bolest.
Oni su istakli da promjene u načinu života mogu značajno smanjiti rizik od nastanka te bolesti.
„Brojna istraživanja navode da se 40 odsto slučajeva malignih bolesti može spriječiti primjenom zdravih životnih navika i preventivnih mjera, uključujući pravilnu ishranu, fizičku aktivnost, prestanak pušenja i redovne preventivne preglede“, dodali su iz Instituta.
Jedan od najvećih izazova u Crnoj Gori su nepovoljne životne navike koje povećavaju rizik od nastanka bolesti, a to se odnosi na nezdravu ishranu bogatu prerađenim mesom, a siromašnu vlaknima, voćem i povrćem, nedovoljnu fizičku aktivnost, gojaznost, pušenje, kao i konzumaciju alkohola, ukazali su iz Instituta.
Pored toga, značajan problem predstavlja i kasno javljanje ljekaru i nedovoljan obuhvat skrining programom, zbog čega se veliki broj pacijenata i dalje otkriva u uznapredovaloj fazi bolesti, kada je liječenje složenije i ishodi su lošiji.
Prema posljednjim dostupnim procjenama Međunarodne agencije za istraživanje raka (IARC) za 2022. godinu, u Crnoj Gori je te godine registrovano oko 260 novih slučajeva raka debelog crijeva, dok je oko 160 osoba umrlo od te bolesti.
„Rak debelog crijeva spada među najčešće maligne bolesti u našoj zemlji, po učestalosti je treći najčešći karcinom, dok je po smrtnosti drugi uzrok smrti od malignih bolesti. Incidencija je veća kod muškaraca, kod kojih je 2022. zabilježeno oko 158 novih slučajeva, dok su kod žena registrovana oko 102 slučaja obolijevanja“, precizirali su iz IJZ-a.
Izvor: MINA
