U završnici trodnevnog XII Green Montenegro international film festivala na Žabljaku, među 40 filmova iz 35 zemalja, u vantakmičarskoj selekciji prikazan je ekološki dokumentarni film “Nerva 3177”.
Riječ je o crnogorskoj premijeri filma u produkciji Kraljevine Španije i Crne Gore. Dobio je naziv po španskom gradiću Nerva, u čijoj se blizini nalazi deponija opasnog otpada. Broj 3177 označava udaljenost u kilometrima između Nerve i naše Bijele iz koje je opasni otpad odvezen.
Nerva se nalazi u unutrašnjosti španske provincije Huelva, sa oko 5.000 stanovnika. Više od dvije decenije živi u sjenci ogromne deponije opasnog otpada Ditesca, smještene svega nekoliko metara od naselja. Ono što je nekada predstavljano kao razvojni projekat vremenom je preraslo u ozbiljnu ekološku i društvenu krizu, ostavljajući duboke posljedice po životnu sredinu i lokalnu zajednicu.
Tokom godina, na ovoj lokaciji odložene su hiljade tona toksičnog otpada iz različitih djelova Španije i Evrope, dok su institucije ostale nemoćne ili nezainteresovane da zaustave problem. Profitabilna međunarodna trgovina opasnim otpadom, uz nedovoljnu kontrolu i regulaciju, pretvorila je Nervu u simbol evropske politike upravljanja otpadom i cijene koju plaćaju male zajednice. U filmu su prikazani apokaliptični kadrovi uništene obale Nerve.
Kulminacija ove priče nastaje dolaskom toksičnog otpada iz Crne Gore, događajem koji otvara pitanja odgovornosti, solidarnosti i granica ekološke pravde. Kroz priču o jednom mjestu, “NERVA 31777” razotkriva mehanizme globalne industrije otpada i podsjeća da ekološke posljedice nikada ne poznaju državne granice.
Boero Lutz: Ekološki problemi se tiču cijele Evrope, velike kompanije se poigravaju s nama
Priča o izvozu grita iz bivšeg Jadranskog brodogradilišta Bijela u malu špansku Nervu dovela je reditelja Matías Boero Lutza i njegovu ekipu u Crnu Goru krajem oktobra prošle godine. Popričali smo s njim nakon projekcije filma na Žabljaku:
“Jako sam zadovoljan filmom. Uspjelo mi je da predstavim ekološki problem i da na isto mjesto postavim dva udaljena lokaliteta Nervu na jugu Španije i Bijelu u Crnoj Gori. Za nas je deponovanje otpada djelovalo nadrealno i apsurdno, a istovremeno sam želio da prikažem da je to I globalno ekološko pitanje”.
Nakon Crne Gore premijera filma će biti u septembru u Španiji. Svemu je prethodilo ni malo lako snimanje, otkriva Boero Lutz.
“Raditi dokumentarni film o onom što su vam ljudi rekli u Crnoj Gori i onome što sam ja čuo od ljudi u Nervi, bilo je jako izazovno. Veoma sam se zaintersovao za iznesene argumente, diskusije, razmišljanja o ovom ekološkom problemu, o prevozu toksičnog otpada iz važe zemlje u našu Nervu. Dao sam sve od sebe da prikažem ovu apsurdnu stvarnost, što nam se dešava u Evropi oko zbrinjavanja zagađenog otpada. Ti problemi se tiču cijele Evrope bez obzira na to gdje se deponija tačno nalazi. Ono što se desilo u mojoj zemlji moglo bi uticati I na vas iako smo udaljeni preko 3000 km. Jer, ono što se može dogoditi vašoj zemlji može uticati na moju zemlju. Primjetili smo da se velike kompanije poigravaju sa nama I to se tiče velikog novca I kapitala, sticanja sve veće zarade. Oni manipulišu ljudima. Istovremeno želio sam da otkrijem kako ta veoma profitabilna industrija ima i drugu, mračnu stranu”.
Hrabar istup novinarke
Reditelj Matias Boero Lutz posebno ističe doprinos u filmu crnogorske novinarke Rade Đaković i tadašnjeg malog, ali uticajnog Radija Jadran iz Herceg Novog preko koga su stanovnici Nerve saznali da im u dvorište brodovima iz Crne Gore stiže zatrovani otpad. Organizovali su proteste, razne vidove borbe da bi spriječili istovar opasnog tereta.
“Kada sam radio montažu filma sarađivao sam sa crnogorsko-španskom prevoditeljkom. Rekla mi je tada da je Rada govorila vrlo jasno i profesionalno. Kada sam završio montažu filma primjetio sam da je zapravo Rada Đaković saopštila veoma zanimljive i snažne stvari koji se odnose na opasan otpad, njegovo nastajanje, skladištenje, odvoženje iz Crne Gore. Pretpostavljam da nije bilo lako govoriti o ovom ekološkom problemu, posebno u Crnoj Gori. Ali i bilo gdje drugo, jer nije dovoljno transparentna tema o kojoj se priča u medijima”.
Marunović: Crna Gora ispoštovala procedure za izvoz grita, sumnja u koruopciju pala na Španiju
Direktor Green Montenegro international film festivala, Blagota Marunović, lično je učestvovao u produkciji filma “Nerva 3177”. Smatra da je skladištenje i zbrinjavanje opasnog otpada “par excellence” ekološka tema s obzirom da je Crna Gora u Ustavu definisana kao ekološka država, ali u stvarnosti to nije.
“To je jedan od povoda zašto sam želio da u koprodukciji napravim film sa kolegama iz Kraljivine Španije, konkretno iz Andaluzije. Iako daleko Nerva je jako povezana sa ovom ekološkom temom, izvozom štetnih materija I grita iz Bijele. Potpuno je nezamislivo da se iz Crne Gore koja nije članica EU takav materijal izvozi u EU. Obrnuta sitaucija bi bila više očekivana” navodi Marunović.
Sve je počelo prije godinu i po kada je dobio poziv iz Andaluzije reditelja i producenta projekta na preporuku iskusnog distibiutera i producenta na ovim prostorima, Igora Stankovića, s obzirom da Marunović vodi jedini ekološki festival u državi.
“Pristao sam da budem koproducent ovog ostvarenja već tada. Bilo mi je zadovoljstvo da obrađujemo tu temu u Crnoj Gori, koja je još nije dovoljno promovisala, osim tadašnjeg Radija Jadran koji je hrabro i otvoreno pričao o gritu, što je od značaja ne samo za lokalno stanovništvo nego za čitavu državu. Napravili smo film, sniman u Španiji i u Crnoj Gori, koji govori otvoreno o toj temi. I što je vrlo važno, ne predstavlja Crnu Goru kao zemlju trećeg svijeta, već kao odgovrnu državu koja je u zbrinjvanju i odvozu grita iz Bijele ispoštovala sve procedure, protokole kao svoju državnu obavezu. Postoji izražena sumnja da su u Kraljevini Španiji, u Andaluziji postojali neki korupcionaški momenti. Mada, ostavljam publici da donese zaključak ko je krivac u ovom procesu”, kaže Marunović.
Film su podržali Filmski centri Kraljevine Španije i Crne Gore. Koprodukcija nije moga tek tako proći. Razne komisije su prethodno davale mišljenje o tome da li je potrebno snimati ovakav film sa ovako delikatnom temom, ističe Marunović.
“Dobro je što osvjetljavamo ekološke teme u Crnoj Gori zbog kojih i postoji ovaj festival kako bi se javnost upoznala sa onim što se dešava oko njih. Crna Giora jeste na papiru ekološka država, ali kao što možemo vidjeti iz ovog filma I drugih projekata, nije u potpunosti to. Zato je naš zadatak kao filmadžija i ljudi koji vode festival da pokažemo da ima hrabrih ljudi koji pričaju o toj temi, osviještenih i da postiji način da se posljedice spriječe. Samo ljudska borba neprestana može dovesti do rezultata.”
Marunović je uvjeren da nije dovoljno prikazati ovakve filmove samo na festivalima. Mora ih vidjeti šira publika, onako kako je urađeno u distribuciji filma u Španiji mora se desiti i u Crnoj Gori. Zato očekuje da sa javnim servisom dogovori prikazivanje filma.
Inače, Odluku o statusu ovog festivala od posebnog značaja za kulturu Crne Gore je na otvaranju 12. GMIFF-a, saopštila ministarka kulture i medija Tamara Vujović, koja je kazala da je status dodijeljen zbog svoje jedinstvenosti, povezivanja kulture i ekologije i njegovanja pristupa koji poštuje mjeru, sklad i tišinu prostora u kojem nastaje.
