Rezidencijalni program hotelske grupacije Casa del Mare okupio je različite generacije crnogorskih umjetnika, inspirisao nove umjetničke radove i otvorio pitanja o odnosu umjetnosti, prostora i kulturnog identiteta.
Svjetlost, reljef, more i arhitektura Boke za svakog umjetnika mogu značiti nešto drugo. Nekome postaju motiv, nekome utiču na izbor boja i materijala, a nekome pružaju priliku da se udalji od svakodnevne rutine i drugačije pristupi svom radu. Na toj ideji počiva Artists in Casa, rezidencijalni program hotelske grupacije Casa del Mare, koji već pet godina okuplja crnogorske umjetnike i podstiče stvaranje u neposrednom dijalogu sa ambijentom Boke. Danas Artists in Casa predstavlja svojevrsni presjek generacija i umjetničkih izraza domaće scene, a radovi nastali tokom rezidencija pružaju uvid u različite perspektive iz kojih umjetnici doživljavaju i interpretiraju ambijent u kojem stvaraju.
Kako u svom tekstu povodom jubileja objašnjava Milica Bezmarević, istoričarka umjetnosti i kustoskinja Muzeja savremene umjetnosti, umjetničke rezidencije danas imaju važnu ulogu u povezivanju umjetnika, njihovih iskustava i sredine u kojoj stvaraju. „U savremenim kulturnim praksama rezidencijalni programi prestaju biti prostori privremenog boravka umjetnika i postaju okviri umjetničke produkcije i razmjene. Oni se oblikuju kao mjesta susreta različitih iskustava, senzibiliteta i pristupa, u kojima se uspostavlja dijalog između umjetnosti, okruženja i zajednice“, piše Bezmarević. U slučaju Boke, taj susret ne podrazumijeva samo neposredan doživljaj pejzaža već i lično tumačenje prostora koji nosi različite istorijske i kulturne slojeve. Upravo zato, kako ističe kustoskinja, ambijent nije samo okvir u kojem umjetnički rad nastaje, već postaje i njegov aktivni učesnik. „Kustoska koncepcija projekta od početka odbacuje model neutralnog rezidencijalnog prostora. Umjesto toga, zasniva se na ideji uspostavljanja ambijenta kao aktivnog koautora umjetničkog procesa“, navodi Bezmarević. Ovakav pristup otvara prostor za različita tumačenja, u okviru kojih se, kako piše, „prostor ne pojavljuje kao stabilna vizuelna činjenica, već kao promjenjiva perceptivna struktura u kojoj se prepliću istorijski slojevi, prirodni fenomeni i subjektivna iskustva“.
Tokom proteklih pet godina, u programu su učestvovali umjetnici Tijana Gordić, Dijana Lazović, Mirjana Marsenić Vujović, Nina Vukčević, Gordana Trebješanin, Nikola Radonjić, Adin Rastoder, Marko Petrović Njegoš, Jelena Pavićević, Ivana Radovanović, Darko Vučković i Nikola Marković. Osvrćući se na slikare koji su učestvovali u programu, Bezmarević ukazuje na nekoliko pravaca koji se prepliću u njihovim radovima: „Kod pojedinih autora mediteranski pejzaž transformiše se u intimni emocionalni zapis, u kojem boja i svjetlost postaju nosioci osjećanja i tihe refleksije, dok drugi razvijaju ekspresivnije slikarske površine, zasnovane na energiji poteza, slojevitosti i napetosti između figurativnog i apstraktnog izraza.“ Skulptura, s druge strane, otvara drugačije mogućnosti istraživanja, jer u prvi plan stavlja odnos između materijala, forme i fizičkog prostora. Osvrćući se na ovaj segment programa, Bezmarević ističe da skulptori razvijaju različite pristupe formi, „od organskih i meditativnih struktura do ekspresivnih i dinamičnih volumena koji istražuju odnose punoće i praznine, mase i pokreta“. Raznovrsnost umjetničkih pristupa odražava i sam koncept rezidencije, koji umjetnicima ostavlja slobodu da razvijaju sopstvene ideje. „Ona ne nameće jedinstven estetski pravac niti unaprijed definisanu ideju stvaranja, već umjetnicima ostavlja slobodu da kroz sopstveni izraz odgovore na iskustvo mjesta“, ističe Bezmarević.
Za Casa del Mare, podrška umjetnicima dio je šireg odnosa prema kulturi i sredini u kojoj kompanija posluje. U svom osvrtu, Bezmarević ukazuje na značaj koji ovakvi projekti mogu imati za dugoročnu podršku umjetničkom stvaralaštvu i očuvanje kulturnog identiteta. Kako piše, „u vremenu kada su kulturne inicijative često ograničene isključivo institucionalnim okvirima, Artists in Casa predstavlja relevantan primjer privatne inicijative koja razumije da ulaganje u umjetnost znači ulaganje u trajanje jednog društva i njegov kulturni identitet“.
Povodom petogodišnjice projekta, Casa del Mare pripremila je i posebnu brošuru posvećenu programu Artists in Casa koja se može naći u svim njihovim hotelima. Publikacija predstavlja dosadašnje učesnike kroz njihove biografije, umjetničke prakse i radove, dokumentujući iskustva koja su obilježila prvih pet godina ovog projekta.
Artists in Casa ostaje prostor za nove umjetničke susrete i istraživanja. Kako zaključuje Bezmarević, riječ je o „otvorenoj kustoskoj platformi koja se razvija kroz vrijeme, a ne kao statična institucija“. Njegov dosadašnji razvoj pokazuje kako jedan rezidencijalni program može istovremeno podržavati savremeno stvaralaštvo, povezivati umjetnike sa specifičnim prostorom i doprinositi vidljivosti crnogorske umjetnosti.
