Poluostrvo Luštica zovu Mali sveti raj, ili Mala Sveta gora, zbog velikog broja vjerskih objekata. Nalazimo različite podatke o njihovom broju, 20 ili 22 , a prema jednom od izvora na Luštici su od čak 29 vjerskih objekata 23 pravoslavna hrama (20 crkava i tri manastira), 5 rimokatoličkih i jedno crkvište (ruševine stare crkve).
Etimolozi različito tumače porijeklo imena poluostrva. Mada nekako je najprihvatljivija tvrdnja da ime potiče od latinske riječi „La lucra“ ili „La Luchie“, svjetlo, sjaj.
Tokom vjekova prostor Luštice od 47 km2, dužne od skoro 15 km sa uvalama, naseljavali su Trojanci , Iliri, Karijevci. Danas jedva da ima oko 400 stalnih stanovnika, mada ljeti dolaskom turista taj broj se višestruko uveća. Jednim dijelom Luštica pripada tivatskoj drugim hercegnovskoj opštini. Tu su naselja Rose, Marovići, Zambelići, Mrkovi, Mardari, Brguli, Zabrđe, Klinci, Begovići, Radovanići, Eraci i Tići, nekoliko zaselaka. Na Luštici su i naselja Krašići i Krtoli koja pripadaju Tivtu.
Iako sve poznatija po turističkim atrakcijama danas Luštica nema razvijenu infrastrukturu. Elektro mreža je popravljena , ali voda i putevi su ono što nedostaje i što bi od ove godine trebalo da počne da se rješava sredstvima iz kapitalnog budžeta države.
Osim po sakralnim spomenicima, Luštica je poznata po maslinjacima, organskom maslinovom ulju i imanju Morica, čuvenom siru iz ulja i pršutu, maginjači, izletištima Plavoj špilji, Žanjicu, Mirištu, poluostrvu Arza, Ponti Vesla, plaži Dobreč, po drevnim Rosama sa starim kapetanskim kućama, autentičnom Klinci Vilidž rizortu, izletištu-vidikovcu „Stari Mlin“ u Zabrđu. I po mnogo toga još.
No, uvijek kada slučajno ili ciljano dođete na Lušticu otkrijete nešto novo, lijepo i zanimljivo, ili ono što ne bi smjelo biti, s obzirom na značaj područja, koje posljednjih godina postaje i sjajna scena za snimanje filmova.
Postoji 20-tak tabli koje posjetioce treba da informišu o crkvama koje se nalaze u blizini, njihovoj starosti i kada su obnovljene. Ali one su prazne. Iz Mjesne zajednice su tražili od nadležne Agencije za razvoj i izgradnju Herceg Novog da pronađu pripremu za štampu, koja je završena još prije par godina. Nudili su se kao donatori da se ponovo odštampaju naljepnice, ali odgovorni ne mogu da nađu, tu grafičku pripremu, priča nam Bogdan Kaluđerović.
Takođe gotovo svi putokazi na Luštici su nedovoljni, ili su izblijedili. Veoma je teško snaći se svima koje poluostrvo privlači, a ne poznaju ga dobro. Pa čak i stanovnici Luštice ne snalaze se uvijek.
Put nas je početkom septembra doveo slučajno do Marovića, blizu manastira Svetog Nikole. Tu je mala crkva Svetog Đorđa. Bila je zatvorena, kao i mnoge, pa nijesmo mogli da je posjetimo i provjerimo ono što smo saznali od mještana. U njoj se nalazi ikonostas čuvene škole braće Rafailović. On je posljednji sačuvani iconostas na Luštici i u veoma je lošem stanju. Trebalo bi ga konzervirati, odnosno restaurirati.
Preko puta crkvice je zgrada posljednje ugašene seoske Opštine u Crnoj Gori. Ona je poslije toga bila škola i Omladinski dom. Stradala je u zemljotresu, pa je nedaleko od nje napravljen montažni objekat za luštičku školu. Ali đaka više nema od ranih 2000-tih. Đaci danas u školu autobusom u Radoviće.
– Pokrenuli smo inicijativu da renoviramo oba objekta, Opštine I unutrašnjost crkve Svetog Đorđa. Iskoristili bismo montažni objekat kao radionicu I spavaonicu za radnike. Postoji inicijativa u Mjesnoj zajendici, ali eto, Opština treba da nam pribavi dokumenta i da kao titular ovog prostora napravi dopis projektantu, eventualno donatoru, da se izvedu bar početni radovi, ako nema novca za cjelokupnu adaptaciju. Da bar prvu fazu uradimo, koja podrazumijeva građevinski projekat. Za projekat konzerevacije za crkvu je potrebna saglasnost luštičke parohije, odnosno bokeljskog namjesnika – priča nam Kaluđerović.
Možda će sve to doći jednog dana na svoje mjesto, kada stigne voda, bolji putevi, kada veza s Lušticom bude lagodnija, a lokalna i državna vlast, se uz pomoć provjerenih investitora više zauzme za ovo, istorijom i atrakcijama, bogato područje.
R.Đ.
