Jedina NVO koja se u Crnoj Gori bori za očuvanje starih rasa domaćih životinja od nestanka, hercegnovska BUŠA, šalje upozorenja i zahtjeve za hitne mjere još od 2023. godine. Postavlja pitanja kriterijuma i raspodjele javnog novca, do krivične prijave i regularnosti kontrola za 2026.
NVO BUŠA traži od Ministarstva poljoprivrede da javnosti konačno predstavi brojke, rezultate i odgovornost za stanje autohtonih rasa u Crnoj Gori.
Kako navode u saopštenju, godinama upozoravaju Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede da postojeći sistem zaštite autohtonih rasa domaćih životinja ne daje rezultate koji odgovaraju vremenu, javnom novcu i stručnim kapacitetima uloženim u njihovo očuvanje.
“Danas, poslije više godina javnih upozorenja, više niko u sistemu ne može tvrditi da za problem nije znao. Još u decembru 2023. NVO BUŠA javno je tražila hitne mjere za očuvanje buše i zetske žuje, ocjenjujući stanje alarmantnim. Tokom narednih godina tražila je veće premije, ozbiljniju kontrolu prijavljenih grla, jasnije kriterijume i transparentniji sistem podrške. Kada godinama upozoravate na isti problem, a poslije toliko vremena i dalje morate da postavljate ista pitanja, onda više nije pitanje da li je Ministarstvo znalo. Pitanje je – šta je uradilo“, poručuju iz NVO BUŠA.
Brojke važnije od saopštenja
BUŠA smatra da se uspjeh programa očuvanja genetičkih resursa ne može mjeriti brojem komisija, pravilnika, sastanaka i izvještaja, već stanjem populacija koje je program trebalo da sačuva. Posebno ukazuju na zetsku žuju. Prema podacima na koje se organizacija poziva, 2011. godine evidentirano je oko 200 grla zetske žuje, dok je 2024. evidentirano oko 100. NVO BUŠA zato traži da Ministarstvo objavi potpunu hronologiju brojnosti ove populacije i rezultate svih mjera koje su tokom godina finansirane javnim novcem.
„Brojke ne poznaju funkcije, politička objašnjenja ni saopštenja. Brojke pokazuju rezultat. Ako je broj evidentiranih grla danas manji nego prije više od decenije, javnost ima pravo da pita gdje je napredak“, navode iz organizacije.
Slična pitanja BUŠA postavlja i kada je riječ o autohtonom govedu rase buša, za koje tvrdi da brojnost godinama praktično stagnira. Ako pojedine države regiona sa istom rasom uspijevaju da povećavaju populacije i broj uzgajivača, smatraju u organizaciji, Crna Gora mora pokazati kakve je rezultate ostvario njen sopstveni program.
Javni novac mora imati I javno mjerljiv rezultat
Prema procjenama NVO BUŠA zasnovanim na višegodišnjim Agrobudžetima, tokom dugogodišnjeg sprovođenja mjera očuvanja autohtonih genetičkih resursa izdvojene su stotine hiljada eura javnog novca. Građanima, poručuju, nije dovoljno saopštiti koliko je sredstava bilo „opredijeljeno“. Potrebno je pokazati koliko je ugroženih populacija oporavljeno, koliko novih uzgajivača uključeno, koliko matičnih stada formirano, koliko grla sačuvano i kakvo je stanje svake autohtone rase danas u odnosu na početak programa. „Građani ne finansiraju programe da bi postojale komisije i izvještaji. Finansiraju ih da bi autohtone rase bile sačuvane. Ako se javni novac troši godinama, onda rezultat mora biti mjerljiv i dostupan javnosti.“
Tokom 2026. godine cijeli slučaj dobio je dodatnu dimenziju nakon što je predsjednik NVO BUŠA Predrag Vujnović podnio krivičnu prijavu protiv prof. dr Božidarke Marković i članova komisije zbog navoda koji se odnose na raspodjelu sredstava Agrobudžeta za 2024. godinu., podsjeća , između ostalog u podugačkom saopštenju NVO BUŠA.
Ministre Jokoviću, objavite rezultate
NVO BUŠA javno poziva ministra Vladimira Jokovića i Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede da objave cjelovit pregled rezultata programa očuvanja autohtonih genetičkih resursa.
“ Tražimo da javnost dobije pregled izdvojenih sredstava po godinama, broj korisnika, broj premiranih grla po svakoj rasi, promjene brojnosti populacija, rezultate terenskih kontrola, podatke o stručnim tijelima koja su sprovodila mjere i procjenu ostvarenosti postavljenih ciljeva. Ne tražimo da bilo ko bude proglašen krivim prije odluke nadležnih institucija. Ne tražimo politički obračun. Tražimo brojke. Tražimo dokumente. Tražimo transparentnost. I tražimo odgovornost za rezultate. Autohtone rase nijesu vlasništvo Ministarstva, fakulteta, komisija niti bilo kojeg pojedinca. One su dio genetičkog, prirodnog, istorijskog i kulturnog nasljeđa Crne Gore. Ministri će se mijenjati. Komisije će se mijenjati. Ljudi na funkcijama će se mijenjati. Ali autohtona rasa koja nestane neće se vratiti. Zato institucije moraju pokazati rezultate prije nego što bude kasno”, zaključuju u saopštenju iz NVO BUŠA i njihov predsjednik Predrag Vujnović.
